Lâle’nin Anlamı, Yolu, Saltanatı

Gökkubbeye uzanan biçimi, göz kamaştıran renkleri ve kusursuz endamıyla dünyanın pek çok köşesine damgasını vurmuştur lâle…
Zaman geçmiş, çağlar değişmiş olsa bile, lâlede mevcut güzelliği arama, güzelliğe uzanma arzusu değişmeden sürüp gitmiştir. Resimlere, şiirlere konu olmuş, simge olmuş, mekânları süslemiş ve yüreklere yerleşmiştir lale.
Lâlenin anlamına varmak, yalnızca yetiştirip seyretmek değildir , onu tanımak emek ister. Hafif kokusunu almak için bile önünde eğilmek, bu narin çiçeği koklamak gerekir.

Zambakgiller familyasından Tulipa denen süs bitkisi lâle olarak tanınır. Üzerinde zarımsı bir örtü bulunan soğanları vardır. 1-30 cm boyunda, yüksek rakımlarda yaşar. Açma zamanı Mart ve Mayıs ayları arasındadır.

Lâle sözcüğü Türkçe’ye Farsça’dan geçmiştir, anlamı “değerli taş ” olan lâl’e gönderme yaparak kırmızı renginden dolayı lâle adını almıştır . Bir ismi de ateş renginde güldür… Gelincik ise yabani dağ lâlesidir.

Mitolojide lâlenin ortaya çıkışının ilk öyküsü, Pers mitolojisine dayanır. Buradaki söylence, bir yaprağın üzerindeki çiğ tanesine düşen yıldırımın yaprağı tutuşturmasını ve o alevin hemen sonra donarak lâleyi oluşturmasını anlatır. Lâlenin içindeki siyahlıklar bu kadim yanıktan kaynaklanır.

Ya da Yunan mitolojisinde anlatıldığına göre lâle, Afrodit’in sevgilisi Adonis’e olan aşkını kıskanan Tanrıların yolladığı korkunç yaban domuzunun, yakışıklı Adonis’i kasığından yaralayarak öldürmesiyle yarasından akan kanın suladığı toprakta biter. Adonis Efsanesi’nin geçtiği yer olarak Idelion Tepesi ya da Lübnan gösterilir, Babil’ den geçen Adonis Irmağı sularının her yıl Adonis in ölüm yıl dönümünde kızıla boyandığı söylenir.

Bu söylencenin bir başka çeşitlemesi olarak da İran mitolojisinde Sivâyeş öyküsü anlatılır. Masumluk ve mazlumluk simgesidir Sivâyeş. Uğradığı haksızlıklara karşı mücadele ile geçen ömrünun sonunda yine Kral Efrasiyab tarafından öldürtülür. Akan kanından ırmak kenarında kimi çeşitlemelerde lâle olarak söylenen kırmızı çiçekler bittiği söylenir.

Öyküler, söylenceler çeşitlenebilir, ancak lâlenin esinlendirdiği hayal dünyası hep canlı, hep heyecan verici, hep ateştir.

Lâleye yüklenen anlamlar çoğaldıkça çoğalır… Bu özel çiçeğin kırmızısı bir yana taç yapraklarının içlerinin dibindeki kara renk bile neler neler esinlendirir.

Lale Devri’nde ortaya çıkan türlerinin şaşırtıcı sayısı bu döneme ismini veren çiçeğin o zamanlar gördüğü itibarı anlatmak üzere bir göstergedir. Osmanlı kültüründe her zaman sevilen motiflerden olmuştur.

Enver Ziya Karal’ a göre ” Lale, bir sembol olarak hayat ve tabiat ile insanın barışmasını ifade eder. “

Aynı zamanda bu dönem müziğin coşkusunun egemen olduğu bir dönemdir. Lâlenin şiire şiirinse lâleye el verişi sayısız yapıtta gösterir kendini.. Şiirin lâlesi hiç solmaz.

Tezhip ve minyatür sanatında da önemli bir yer tutar lâle.. Çini sanatında, içinden çıktıkları ateşin heyecanını çiçeklerinin renklerinde; beyaz zemindeki lâcivertlerde, firuzelerde, mercan kırmızılarında ve ardından zümrüt yeşillerinde hep sürdüren dolayısıyla katı ve pürüzsüz yüzeylerinde gerçeküstü bir canlılık barındıran toprağın bu özel ürunlerinin de baş süslerindendir.

Dünya kültüründe de yerini kanıtlamış harikûlade renkleri, zarif görünümü ve taşıdığı anlamlarla yürekleri fethetmiş ve vazgeçilmezliğinin tadını çıkaran bir çiçektir.

Aşkın lâlesinde bir kural da, ” kader, hayatımızın önceden çizilmiş olması demek değildir. Bu sebepten, ” ne yapalım kaderimiz böyle ” deyip boyun bükmek cehalet göstergesidir. Kader, yolun tamamını değil, yol ayrımlarını verir. Güzergâh bellidir ancak tüm dönemeç ve sapaklar yolcuya aittir. O halde ne hayatımızın tam hâkimiyiz, ne de hayat karşısında çaresiziz !”

Dilerim lâlelerle şenlensin gönlümüz…
Lâlelerle iyiye, doğruya, güzele gitsin ömrümüz !

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s